Produkcja soli w Japonii
Sól jest niezbędna dla naszego zdrowia. Sól występuje w obszarach górskich, jeziorach i oceanach na całym świecie. Produkcja soli od stuleci stanowi ważną działalność w całej Japonii, gdzie jednak nie produkuje się naturalnie soli kamiennej. Społeczności przybrzeżne opracowały za to wyrafinowane techniki pozyskiwania tego minerału z wody morskiej.
Podobno jedne z najstarszych zapisów o warzeniu soli pojawiają się w VIII-wiecznych japońskich kronikach Kojiki (古事記) i Nihon shoki (日本紀). Według legendy kiedy jeden ze statków był już tak stary, że nie mógł dłużej służyć w celach transportowych, zamieniono go na drewno opałowe do przygotowania gęstej solanki.
Poza światem literatury znaczenie soli przejawia się w obecności szlaków solnych, nazw miejsc związanych z solą i sanktuariów, w których czci się solnych bogów. Sól jest używana jako środek oczyszczający w różnych kontekstach rytualnych.
Tradycje pozyskiwania soli na półwyspie Noto
Na półwyspie Noto w prefekturze Ishikawa, gdzie u wybrzeża Morza Japońskiego zderzają się ciepłe i zimne prądy oceaniczne, do dziś istnieją rzemieślnicze farmy soli. Obszar ten jest dobrze przystosowany do produkcji soli, ponieważ nie ma w okolicach żadnej większej rzeki, a stężenie wody morskiej jest stałe (wynosi około 3%). Ponadto skalista linia brzegowa półwyspu, z minimalnymi pływami, a także jego klimat nie są odpowiednie dla innej popularnej metody, polegającej na zalewaniu tarasów podczas naturalnych pływów.
System podatkowy „ryż za sól”
Kluczową rolę w kształtowaniu tożsamości półwyspu jako obszaru produkcji soli odegrała polityka podatkowa panujących w okresie Edo (1603–1868) władz lokalnych klanu Kaga. W tamtych czasach ryż był podstawą systemu podatkowego, jednak na Noto było niewiele ziemi uprawnej. W ramach systemu „ryż za sól” rolnicy, którzy nie posiadali wystarczającej ilości ziemi, aby mogli zapłacić podatek od ryżu i zapewnić sobie utrzymanie, pożyczali ryż od rządu, płacąc za niego solą. System „ryż za sól” odegrał kluczową rolę w uczynieniu z produkcji soli jednego z najważniejszych zawodów mieszkańców wybrzeża Noto.
Produkcja soli techniką agehama
Na półwyspie Noto wykształciła się unikalna, przekazywana z pokolenia na pokolenie metoda wytwarzania soli zwana agehama. Najstarsze znane wzmianki o tym stylu produkcji soli na tym obszarze pochodzą z 1596 roku.
W farmach solnych na wybrzeżu pracownicy rozpoczynają pracę od czerpania wody z morza, do czego wykorzystują przewieszone przez ramiona wiadra. Następnie tarasy są spryskiwane wodą i pozostawiane do wyschnięcia na słońcu. Gdy sól stanie się bardziej skoncentrowana piaskowe tarasy są grabione – rzemieślnicy zbierają piasek zawierający gęstą sól w celu dalszej filtracji z inną wodą morską (dzięki czemu powstaje solanka o dużej zawartości soli). Kolejny etap to trwające całą noc wygotowanie solanki w ogromnym kotle w celu uzyskania kryształków soli, które następnie są zbierane i suszone.
Technika zagrożona zapomnieniem
Podczas gdy wiele używanych narzędzi i materiałów przez wieki uległo niewielkim zmianom, inne zostały zastąpione nowymi w poszukiwaniu komfortu i wydajności. Wiedza rzemieślnicza potrzebna do wytwarzania tych narzędzi przy użyciu tradycyjnych technik jest coraz bardziej zagrożona zapomnieniem. Producenci soli w stylu agehama są także strażnikami bogactwa tradycyjnej wiedzy na temat ich środowiska naturalnego, oraz umiejętności przewidywania pogody. Istnieje również przekazywana z pokolenia na pokolenie „solna” pieśń „Sunatori-bushi”, śpiewana przez pracowników solnych wiosek.
Dzisiejsze czasy
W 1868 roku restauracja Meiji oznaczała koniec feudalizmu i zapoczątkowała erę modernizacji pod wpływem zachodnich modeli. Ogólna restrukturyzacja społeczna i gospodarcza, zniesienie klanowego monopolu na sól oraz wprowadzenie nowej polityki i technologii doprowadziły do gwałtownego spadku tradycyjnej produkcji soli na półwyspie Noto. Wraz z nowymi możliwościami zatrudnienia oferującymi różne możliwości życiowe, dawni wytwórcy soli przenieśli się do innych gałęzi przemysłu, a solne tarasy zniknęły z krajobrazu.
Kiedy nowa fala działań modernizacyjnych przemysłu solnego – wprowadzona przez rząd centralny w 1958 roku – groziła zniszczeniem tradycyjnej produkcji, lokalna administracja miasta Suzu w prefekturze Ishikawa zapewniła fundusze rodzinom wciąż praktykującym tę kulturową tradycję. W uznaniu jego wartości, zarówno kulturowej, jak i jako zasobu turystycznego, produkcja soli w stylu agehama została uznana za Globally Important Agricultural Heritage Systems (GIAHS).
