Festiwale zwane w Japonii matsuri, to długoletnia tradycja. Jednym z najpopularniejszych festiwali, obchodzonym na początku marca jest hinamatsuri (雛祭り), czyli Dzień Dziewczynek. Ten bardzo istotny w kulturze japońskiej zwyczaj ma na celu uhonorowanie, uczczenie i inspirowanie młodych dziewcząt w całym kraju. Tradycje festiwalu mają na celu zapewnienie, aby następny rok i życie dziewczynek były pełne szczęścia i fortuny.
Historia hinamatsuri
Początki tej tradycji sięgają okresu Heian (794–1185), kiedy ludzie obchodzili podobne święto, podczas którego modlili się o szczęście. Lalki ze słomy lub papieru umieszczano wówczas na tratwie spychano je w dół rzeki, wierząc że można na nie przenieść pech i nieczystość, a odpływające kukły zabiorą ze sobą wszelkie złe duchy i nieszczęścia. W okresie Edo (1603-1868) ludzie zaczęli celebrować hinamatsuri, wystawiając lalki na krótki czas w swoich domach.
Hinaningyō – tradycyjna dekoracja
Podczas hinamatsuri w domach, w których są dziewczynki na platformie przypominającym schody ustawia się specjalny komplet lalek. Platforma ta nosi nazwę hinadan (雛壇), a lalki to tak zwane hinaningyō (雛人形).
Kolejność ustawiania figurek jest ściśle określona. Na górnym stopniu ustawia się parę cesarską. Z uwagi na często niewielki metraż japońskich mieszkań, dla wielu rodzin jest to jedyna konfiguracja poziomu. Poniżej, na kolejnych stopniach, znajdują się kolejno trzy damy, a poniżej pięciu muzyków (z których każdy trzyma inny instrument). Na kolejnej platformie siedzą dwaj ministrowie, czyli daijin. Mogą być również znani jako ochroniarze pary. Na tym poziomie znajduje się stół z prezentami dla pary. Trzech pomocników lub shicho siedzą na piątym poziomie i są zwykle przedstawiani jako różne typy pijących. Jeden płacze, drugi się śmieje, a trzeci siedzi w gniewie. Na tym poziomie może również występować drzewo mandarynki lub drzewo sakura. Dolne platformy prezentują różne artykuły gospodarstwa domowego, broni i powozów, jak na przykład komodę, skrzynię na kimona czy inne ubrania, toaletkę, pudełko do szycia, przenośne piecyki, warstwowe pojemniki na jedzenie, miniaturkę wozu lub karety. Na dekorację składają się też bukiety kwiatów.
Symbolika lalek hinaningyō
Chociaż kolejność lalek na czerwonym dywanie może się zmieniać w zależności od regionu i tradycji rodzinnej, ogólny układ lalek ma symbolizować ślub z okresu Heian (794-1185), może również symbolizować dwór cesarski tej epoki. Wszystkie postacie ubrane są w stroje dworskie z okresu Heian, a mimika twarzy i kostiumy każdej lalki różnią się w zależności od ich osobowości i pozycji.
Tradycyjnie świąteczne lalki przekazywane są z pokolenia na pokolenie – matka przekazuje je najstarszej córce. Jeżeli to niemożliwe, dziewczynka otrzymuje z okazji swojego pierwszego święta nowy komplet lalek. Zgodnie z japońską tradycją zbyt długie pozostawienie lalek zmniejszy szanse córki na zamążpójście. Dlatego wiele rodzin spieszy się, aby zdjąć dekorację tuż po festiwalu, co może być żmudnym i czasochłonnym procesem. Jeśli rodziny nie mają wystarczająco dużo miejsca, aby umieścić tak wyszukaną wystawę, zwykle wystawiają najwyższy poziom platform, lalki reprezentujące cesarza i cesarzową. Poza tym figurki te nie służą do zabawy – są to kosztowne dekoracje świąteczne, dlatego obecnie najbardziej popularny jest mniejszy zestaw.
Róż – dominujący kolor hinamatsuri
Kolor różowy jest ściśle związany z hinamatsuri, ponieważ jest to symboliczny kolor kobiecości i wiosny w Japonii. Kwiaty japońskiej śliwy ume, które kwitną wczesną wiosną, mają również intensywny odcień różu. W dniach i tygodniach poprzedzających festiwal wiele miejsc publicznych jest ozdobionych różnymi odcieniami różowych dekoracji. Wiele potraw tradycyjnie spożywanych w hinamatsuri jest również różowych.
Tradycyjne potrawy
Jedzenie jest bardzo ważnym elementem hinamatsuri. Jednym z najpopularniejszych dań jest tak zwane chirashizushi – potrawa z ryżu zwieńczona sashimi i innymi składnikami, jak na przykład warzywa i jajko. Dodatek różowego imbiru, szynki czy innych różowych dodatków doskonale wpisuje się w kolorystykę święta. Hamaguri ushio-jiru, klarowna zupa z małży, sałatka z kapusty czy ryby, to inne popularne dodatki do uczty hinamatsuri,
Do picia często podawane jest shirozake i amazake. Oba napoje są wytwarzane ze sfermentowanego ryżu, ale shirozake to sake o dużej zawartości alkoholu, podczas gdy amazake zawiera go niewiele lub wcale.
Oczywiście podczas obchodów hinamatsuri na japońskim stole nie może zabraknąć różnego rodzaju przekąsek i smakołyków, które są integralną częścią każdej uroczystości. Do najpopularniejszych należą hishi mochi – miękkie ciastka ryżowe na bazie kleistego ryżu, składające się trzech (czasem też aż pięciu lub siedmiu) kolorowych warst, zazwyczaj czerwonej/różowej, białej i zielonej. Sakura mochi, czyli różowy ciasteczka mochi wypełnione pastą z czerwonej fasoli, zawinięte w kwiat wiśni lub liść sakury, to kolejny deser spożywany podczas hinamatsuri. Często na stołach pojawiają się także miękkie i słodkie i chichi dango są bardzo popularne wśród dzieci, a także hina arare, japońskie krakersy ryżowe, które występują w rozmaitych smakach i kształtach
Gosekku (五節句), czyli japońskie Pięć Świąt
W Japonii kultywowany jest zwyczaj obchodzenia tzw. Pięciu Świąt (gosekku, 五節句), są to święta sezonowe, obchodzone o różnych porach roku, zostały przejęte z Chin. Jako trzeci festiwal sekku, hinamatsuri obchodzony jest co roku 3 marca.
7 stycznia: Jinjitsu (人日) – Dzień Człowieka,
3 marca: Hinamatsuri (雛祭り) – Dzień Dziewcząt,
5 maja: Kodomo no hi (こどもの日) – Dzień Chłopców,
7 lipca: Tanabata lub Shichiseki (七夕) – Festiwal Gwiazd,
9 września: kiku no sekku (菊の節供) – Festiwal Chryzantem.
